Het laatste college internationale communicatie, 11 maart 1996 

Wat is de toekomst van de internationale communicatie? 

Weinig weten we over de internationale communicatie, er was immers geen theorie alleen de eclectische benadering tot nu toe, dus laat staan dat we de de toekomst weten. Dat blijft koffiedik kijken. 

Maar er is wel een soort van samenhangend begrippenkader dat de vier belangrijkste thema's met elkaar in verband brengt: utopie, conflict, cultuur en mensenrechten. 

Utopie, er is een sterke hang naar utopische uitspraken. Vaak zegt men dat 'meer (internationale) communicatie, meer aangename wereld' zal voortbrengen. Vooral sinds 1945 verwacht men vrede door meer communicatie tussen volkeren. Ook in verband met de 'digitale snelweg' heeft men een utopisch idee van 'het globale dorp'. Dit is een vreemde veronderstelling, volledig fout. Meer communicatie leidt juist tot meer conflicten. Ga maar na als je tegen iedereen om je heen zegt wat je van iedereen vindt creeer je een burgeroorlog. Hoe minder communicatie, hoe minder conflict. 

Conflict, internationale communicatie hang vaakt samen met conflict. Neem maar wat recente oorlogen als voorbeeld. De communicatie creeert op zijn minst een klimaat waarin een conflict kan ontstaan. Afhankelijk van culturele verschillen bijvoorbeeld. 

Cultuur, hierover is eerder al het een en ander gezegd. De 'globalisering' tendens conlicteert vaak met de localiseringstendens. 

Mensenrechten, hier wat meer aandacht voor. Na de Tweede Wereldoorlog neemt de internationale communicatie toe en in de bijbehorende afspraken loopt altijd dit thema van de mensenrechten. Er is iets merkwaardigs aan de hand met de mensenrechten en die internationale communicatie. Aan de ene kant weten we dankzij internationale communicatie meer over de schendingen van de mensenrechten maar de negatieve kant van dezelfde internationale communicatie is dat het ook de rechten van de mens bedreigt. 

Wat kunnen we er nu over zeggen, over die internationale communicatie in de toekomst. Het blijft koffiedik kijken maar met enkele aanwijzingen van trends kunnen we de volgende vragen stellen. 

1 - Hoe verhoudt de internationale communicatie zich in relatie tot de nationale soevereiniteit? Wordt het erdoor ondermijnd? Het internationale communicatieverkeer trekt zich weinig aan van landsgrenzen... Maar aan de andere kant identificeerd men zich voornamelijk met de nationale identiteit, men is uiteindelijk toch meer nationalist dan cosmopoliet. 

De soevereiniteit heeft twee gezichten: interne en externe soevereiniteit. Extern, in hoeverre kan het buitenland voor jouw land de binnenlandse zaken bepalen. In dat opzicht wordt voornamelijk de soevereiniteit van de kleine landen ondermijnd. Intern, de controle door de staat over de *eigen* burgers. Als de externe soevereiniteit afneemt, neemt de interne dan toe? 

2 - Hoe verhoudt de internationale communicatie zich tot democratisering? Is het zo dat meer mensen daardoor op een democratische wijze deelnemen aan de (wereld) politiek? Al Gore spiegelt mooie utopieen voor van een 'Athenian age' waarin er een waarlijk Atheense democratie zal zijn. Zal de representatieve democratie verplaatst worden door een directe democratie? 

3 - Hoe verhoudt de internationale communicatie zich tot de rechten van de mens in de 21e eeuw? Alle mensen hebben onvervreemdbare rechten, de universele mensenrechten. Het probleem is dat er een heleboel zijn, ongeveer honderd, en dat aantal groeit nog dagelijks. Dat komt doordat iedere groep of lobby zijn doel zo formuleert dat het een universeel mensenrecht wordt. Het recht op (vul maar in). 

Ten grondslag aan al die rechten liggen drie fundamentele beginselen die samen de kern vormen: - het gelijkheidsbeginsel (geen discriminatie); - het onschendbaarheidsbeginsel (de bescherming van de integriteit); - het vrijheidsbeginsel (recht op zelfbeschikking). 

Heeft de internationale communicatie in de toekomst nu een positieve of een negatieve invloed op de internationale communicatie? Zoals gezegd er is geen scenario vast te stellen voor de toekomst. Je zou kunnen zeggen dat er nu twee richtingen mogelijk zijn. 

-  het 'boomscenario', rooskleurige scenario van utopisten zoals Al Gore met zijn Athenian Age of Democracy. - het 'doomscenario'. De internationale informatie snelweg heeft, kan je inmiddels wel vaststellen, het internationale bedrijfsleven en overheid achter zich. Wat betekent een dergelijke informatiesnelweg voor de drie rechten? 

1. Gore zou wel eens gelijk kunnen krijgen met zijn Athenian Age maar niet zoals hij bedoelde. In het Athene van de oude Grieken was namelijk geen egalitair systeem maar juist veel uitsluiting, discriminatie voor slaven en vrouwen. Zo ook voor de informatiesnelweg ontbreekt de toegang ertoe voor het grootste gedeelte van de mensen doordat de infrastructuur en het geld er niet is voor een enkele telefoonverbinding. 2 miljard van de mensen leeft op maar f500,- per jaar... In verband met het gelijkheidsbeginsel zie je dat de internationale overheden (zoals de Europese) in haar verklaring liberalisering en universele toegang bepleit. Met het eerste gedeelte gaat het uitstekend! Mede dankzij de sterke machtige lobby met geld. Het tweede gedeelte moet het helaas stellen zonder een sterke lobby voor universele toegang. 

2. Onschendbaarheid, bescherming van de integriteit. Daar is het ook niet zo goed mee gesteld op de information superhighway. Als je ziet hoe op grote schaal diefstal van intellectueel eigendom wordt gepleegd.. (RR: het kopieren van Howard F. Frederick bv. :-) ) Of hoe makkelijk in het normale leven rechtschapen mensen opeens zonder scrupules andermans files lezen onder de bescherming van de anonimiteit. Je kan jezelf zo op een morele afstand plaatsen van het slachtoffer, te vergelijken met de piloten die bombardementen vanuit een vliegtuig uitvoeren, die zien het slachtoffer ook niet... 

3. Vrijheid, zelfbeschikking. Toegegeven, op het internet is inderdaad een grote mate van vrijheid mogelijk. Maar tegelijkertijd is er daardoor een grote behoefte aan censuur door overheid en commercie. De laatsten bijvoorbeeld omdat ze veel geld hebben geinvesteerd en daarom voorzichtig zijn en controle willen hebben om weer geld te kunnen verdienen. Zo zie je een selectie van consumenten, om te zorgen dat alleen de koopkrachtigen op het net zitten. Zo heeft het internet ook weer zijn sluiswachten. 

Welk scenario kiezen we nu? Het 'boom' of het 'doom'scenario? Onzekerheid... daar houdt de mens niet van. Daarom verdringt men graag zoveel mogelijk het ongunstigste scenario, men schat de kans op het eigen slachtofferschap altijd laag in. Tegelijk *overschatten* we het vermogen om zelf controle op de gebeurtenissen uit te oefenen voortdurend. 

Laten we daarom maar uitgaan van het doomscenario. Wat te doen? 

1. De beginselen beschermen. Bij het bedenken van de rechten van de mens in 1945 is geen regime ingesteld om het te beschermen. Hoewel we in Europa Straatsburg tenminste nog hebben heeft de rest van de wereld helemaal niets. Daarom is een internationaal hof voor de mensenrechten nodig. 

2. Maar dan kan je alleen nog maar klagen tegen *overheden* bij een dergelijk hof. Terwijl particulieren onderling ook elkaars rechten schenden. De rechten moeten dus ook horizontaal beschermd worden. 

3. De verantwoordelijkheid voor de bescherming van de rechten van de mens niet alleen in de handen van de overheden/VN. Nu vind je namelijk voornamelijk de belangen van de overheden en het bedrijfsleven in de internationale communicatie, de derde component na de staat (politieke sfeer) de marktsfeer is de persoonlijke sfeer. De publieke sfeer, de 'civil society' speelt in dit verband maar een kleine rol. Gewone mensen erbij betrekken is zeer onwaarschijnlijk. 

De hoop is dat er burgerlijke bewegingen in de publieke sfeer opkomen net zoals de milieubeweging, tegen de belangen van bedrijfsleven en overheid in. Er is namelijk ook een cultureel milieu waar de burgers zich zorgen over moeten maken behalve het natuurlijk milieu. Dit laatste is wel concreter en makkelijker aan de man te brengen maar dit is op haar beurt natuurlijk afhankelijk van de culturele sfeer. De burgers moeten geinformeerd worden, gemobiliseerd om daarvoor op te komen. Je kan natuurlijk de vervuilers van het cultureel milieu aan proberen te pakken maar die zijn niet het probleem. Het is niet een Murdoch die zorgt voor de vervuiling van het cultureel milieu maar de kopers van zijn tabloid zijn het probleem. 

Daarom moet er een brede cultural environment movement opkomen, miljoenen moeten de Peoples Communications Charter ondertekenen... (op internet http://www.pscw.uva.nl/pcc) 

(applaus)