22 januari De internationale bescherming van de vrijheid van informatie 

Na de Tweede Wereldoorlog in 45 wordt de vrijheid van meningsuiting actueel naar aanleiding van de censuur in WO2 

In 46 besluit men een conferentie hierover te houden, in 1948 wordt deze gehouden met als thema 'vrijheid van informatie'. Het opstellen van een verdrag mislukt door de spanning die inmiddels al ontstaat tussen oost en west, maw. de USA vs. de SU. De Sovjet-Unie pleit voor de uitzondering "geen vrijheid van meningsuiting voor fascisten, racisten, oorlogshitsers en dergelijke". 

In artikel 19 van de universele rechten van de mens wordt vrijheid van informatie nu wel opgenomen. Het is een mensenrecht. 

Artikel 19: "Eenieder heeft het recht op vrijheid van mening en meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid om zonder inmenging een mening te koesteren en om door alle middelen en ongeacht greznen inlichtingen en denkbeelden op te sporen, te ontvangen en door te geven." 

-  het geldt voor burgers, voorheen gold het op internationaal niveau alleen voor staten. - het geldt voor *alle* burgers.
-  het is een universeel recht. Nationale overheden kunnen niet naar eigen goeddunken het recht inperken. 

Op deze gronden geeft het niet alleen de *mogelijkheid* je te bemoeien met schendingen van dit grondrecht maar de *plicht* op te treden tegen overtredingen elders. 

Als naties beperkingen toepassen geldt dat niet de universele internationele grondrechten mag aantasten (denk aan de Rushdie case waar dat wel gebeurd). Het uiteindelijke oordeel of een bepaalde interpretatie de juiste is ligt in handen van de internationale gemeenschap 

Maar wat heb je aan zo'n verklaring, wat is de remedie? Met zo'n verklaring is er geen sprake van bindend recht, het is een morele afspraak. 

De volgende componenten zitten in artikel 19: - het recht informatie op te sporen
-  het te ontvangen
-  het door te geven

de aanleidingen daarvoor zijn respectievelijk: de druk van de grote internationale persbureaus en het verbod om tijdens de oorlog naar de radio te luisteren. 

Bij de implementatie in nationale grondwetten laat men vaak het vergaarrecht en het distributierecht weg. 

In de universele verklaring is geen enkele beperking maar een paar jaar later in het Europees verdrag tot bescherming van de mens en de fundamentele vrijheden wordt het vergaarrecht wel ingeperkt (door vergunningen voor uitzenders bv). En ook beperkingen als het functioneren van de democratische samenleving in gedrang komt, openbare orde verstoort wordt, de nationale veiligheid in gevaar komt, de goede zeden aangetast worden etc. 

In 1966 het "Bupo-verdrag" Verdrag burgerlijke en politieke rechten naar aanleiding van artikel 19. 127 lidstaten van de VN hebben dit internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten. 

Maar hier geldt ook: je hebt alleen wat aan regels als er een remedie is. 

Er is een protocol; een mensenrechtencomite waar je als burger kan klagen. Maar slechts 41 van alle VN staten hebben dit protocol ook geratificeerd. Daarnaast is het ook nog eens geen gerecht maar slechts een comite die geen sancties op kan leggen, hoogstens wat negatieve publiciteit kan veroorzaken. Voor burgers is het in ieder geval niet eenvoudig om je recht te halen. 

Als Europees burger moet je de hele weg afleggen via nationale rechters en dan uiteindelijk kom je terecht bij het Europees Hof voor de rechten van de mens in Straatsburg. Dat hof mag wel een schadevergoeding eisen. 

belemmeringen:
-  het gaat alleen om schendingen door staten en overheden in de verdragen. Alleen vertikaal en geen derdenwerking op horizontaal niveau; tussen burgers, bedrijven, religieuze organisaties bijvoorbeeld. - door alle inperkingen (goede zeden, openbare orde etc) is het heel moeilijk te interpreteren. 

Er zijn dus controverses over welke beperkingen je toe kan staan van de vrijheid van meningsuiting. 

-  Maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het Oostblok zegt dat niet alles kan omdat je een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebt, het westen wil dat de vrijheid van meningsuiting zo breed mogelijk wordt geinterpreteerd (met de VS als extreem voorbeeld). 

[In dit verband zijn er ten aanzien van het eerste artikel van de Amerikaanse grondwet de volgende groepen te onderscheiden: de absolutisten (alles moet kunnen) en daartegenover de relativisten (geen terroristen, racisten, fascisten. t is relatief). Daartussen in de genuanceerd absolutisten (enkele uitzonderingen zoals 'brand!' schreeuwen in een vol theater)] 

-  Nationale soevereiniteit. Een vergelijkbare discussie tussen het westen en de 3e wereld. De 3e wereld wil cultuurimperialisten de vrijheid ontzeggen ten gunste van de nationale soevereiniteit, cultuur. Een nationaal economisch belang bijvoorbeeld, met een sateliet kan je over de grens kijken naar andermans koffieoogst, tonijnstand, olie ed. Deze informatie is geld waard, mag dat zomaar. 

-  Positieve of negatieve definitie, interpretatie. Landen willen de vrijheid om iets te kunnen zeggen. Als de 3e wereld geen middelen heeft om dat te doen is dat moeilijk. Zo'n interpretatie moet de 3e wereld de middelen geven. 

-  Concentratie. De concentratie van de grote informatie conglomeraten staat op gespannen voet met de vrijheid van informatie. Moeten daartegen afspraken komen? Je hebt er ook die juist zeggen dat conglomeraten juist goed de vrijheid kunnen beschermen. 

-  Bescherming van journalisten op een gevaarlijke internationale missie, vallen die ook onder de bescherming van de vrijheid van informatie? 

Een fundamentele vraag vloeit hieruit voort: is het recht wel opgewassen tegen censuur? 

Censuur is een sociaal instinct. Iedereen heeft die neiging, je wilt dat bepaalde dingen niet gezegd worden, je valt iemand in de rede, je legt hem het zwijgen op. Als je het middel hebt om iemand het zwijgen op te leggen ben je *zeer* sterk geneigd dat ook te gebruiken. Het getuigt wel van een zeldzame morele volwassenheid als je daar vrijwillig van afziet. 

Censuur komt overal voor...

-  politieke
-  commerciele
-  fundamentalisme
-  moralisme
-  wetgeving
-  organisatie/cultuur
-  zelfcensuur

Er is sprake van censuur als er een systematiek in zit, er sprake van dwang is, en het de goedkeuring van (grote) groepen mensen krijgt. 

1 - politieke censuur heb je ook in Nederland. Men wil een aardig plaatje van zichzelf verspreiden natuurlijk, dan verzwijg je bepaalde zaken of hou je nog even achter. 

2 - commerciele censuur wordt bijvoorbeeld door de kabelexploitant gepleegd. 

3 - censuur is inherent aan godsdienst. Zonder censuur geen religie. 

4 - censuur ten aanzien van "de goede zeden" heb je overal. In USA bijvoorbeeld de "Mothers Against Rock". Dit vereist geen religie, kan ook in een seculiere samenleving. Het gaat altijd voornamelijk over sex. 

5 - door wet opgelegde censuur is ingewikkeld. Beperkingen die in de wet zijn vastgelegd zijn bijvoorbeeld racisme, het aantasten van iemands goede naam. 

6 - zodra je ergens gaat werken wordt je altijd de vraag voorgelegd of je even je handtekening wilt zetten bij de kleine lettertjes. Daarmee geef je je grondrecht weg. Desondanks zijn er wel "whistle blowers" in bedrijven, bijvoorbeeld de (nu werkeloze) werknemer van NASA die het defect aan de space shuttle wist en het niet voor zich kon houden. 

7 - voorbeelden van zelfcensuur te over

Dit gehoord hebbende kan je je afvragen of je met afspraken wel het fenomeen censuur kan tegen gaan? 

Nog even een enquete voor je weggaat: wie ziet zichzelf als absolutist en wie als relativist? 

En ik schreeuwde 'brand!' ;-)