Gelijke toegang tot internationale communicatie? 

Hoe zien de betrekkingen tussen het noorden en het zuiden eruit met betrekking tot de internationale communicatie? Is er een gelijke toegang toe voor alle volkeren? 

De VN organisatie UNESCO heeft sinds '45 de taken op het gebied van cultuur en communicatie; 'alle gedrukte, gepubliceerde artikelen moeten voor alle volkeren toegankelijk zijn'. 

Al sinds het begin van de UNESCO is er al sprake van een achterstand van het zuiden wat betreft het vermogen en de capaciteit om informatie te produceren en te distribueren. Wat heb je dan aan de vrijheid van informatie als je niet de informatiecapaciteit hebt? 

In de jaren '50 kwamen er door de decolonisatie meer leden in de VN uit het zuiden. Door de kwantitatieve kracht in de VN vergadering werd het thema serieus genomen. In 1957 zegt de vergadering dat de informatiecapaciteit in de 3e wereld ontwikkeld en gestimuleerd moet worden. Daartoe moet een studie gemaakt worden die inventariseert hoe het ermee staat. 

In 1961 publiceert Schlamen "Mass Media & National Culture". Hierin worden, erg arbitraire, cijfers genoemd over de informatiecapaciteit die nodig is in een land om zich naar behoren te kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld: "In elk land moeten per honderd inwoners 58 kranten zijn" of "dertien bioscoopstoelen per honderd inwoners". 

Hoewel arbitrair konden maar zeer weinig landen aan deze criteria voldoen in die tijd, 70% van de wereldbevolking leefde niet onder dergelijke omstandigheden. Deze studie luidde een groot aantal technische hulpprogramma's in, hulp van het noorden naar het zuiden. 

Wat lag hieraan ten grondslag?

'Het moderniseringsparadigma', niet echt een theorie, meer een benadering. Dat men in de derde wereld ook moderne, industriele samenlevingen moest hebben zoals in het westen. Maar hoe moet je 'modern' worden? Het voorbeeld is het Japanse wonder, Japan dat zichzelf na WO2 vanuit het niets weer had opgebouwd tot een welvarende natie. 

Er moest dus technologie ingevoerd worden. Breng techniek in het land, de industrie zal beter worden, de economie zal groeien, er zal welvaart komen voor de elites maar dat zal uiteindelijk resulteren in welvaart voor iedereen ('trickle down' effect). 

Dus men liet op grote schaal multinationals investeren. Pas eind jaren zestig ontdekt men dat het model niet werkt. Want wat gebeurt er? Bij de overdracht van technologie moet je een onderscheid maken tussen technologie en techniek, de kennis en de producten. Wat in dit geval voornamelijk werd overgedragen was *techniek*. De kennis werd niet overgedragen, die werd met patenten en octrooien juist goed beschermd. Het was alleen te koop onder voorwaarden, maar de arme landen konden niet kopen, nogal duur. Zodoende gaat de helft van de geldstroom van noord naar zuid weer terug naar het noorden om te kunnen betalen voor de kennis. 

Daarnaast is er geen infrastructuur om de kennis op te vangen, geen goed opgeleide ingenieurs bijvoorbeeld. In Japan echter was er al wel een infrastructuur aanwezig, de kennis zelf werd gestolen, gekopieerd uit het westen. En als het niet te stelen was deed men 'reverse engineering' het product uit elkaar halen om te zien hoe het in elkaar stak. 

Aan de derde wereld werden verouderde eindproducten geleverd. Als er iets kapot ging waren en geen onderdelen meer voor en moesten er weer nieuwe producten gekocht worden. Producten waren soms ook domweg onbruikbaar in die landen (anecdote van drukpers voor Ghana die door de warmte steeds kapot ging). En bij de levering werden ook lucratieve contracten afgesloten 'restrictive business practices'. 

Naast de technische afhankelijkheid ontstond zo ook een culturele afhankelijkheid (training, programma's etcetera werden door het westen geleverd). Cultureel imperialisme sinds het begin van de jaren zeventig. De ex-colonieen waren nu politiek onafhankelijk maar cultureel afhankelijk. Een nieuw soort colonialisme waarbij er altijd iets verkocht wordt, religie, producten, geld... 

In 1973 is er een groep van spraakmakende, 'niet-gebonden' landen in Algiers bijeen in de strijd tegen het cultureel imperialisme. "Wij willen onze landen mobiliseren in een strijd tegen cultureel imperialisme, de internationale communicatie moet grondig worden veranderd." Men streefde naar een nieuwe internationale informatie orde, naast een nieuwe internationale economische orde. (Lees meer hierover in Frederickson). 

Eind jaren zeventig weet men in het zuiden wat men wel en wat men niet wil. Men wil dat de kennis gedeeld wordt bijvoorbeeld. Het westen wil dat niet, maar ze is in de VN-vergadering in de minderheid. Het westen probeert dit voorstel af te weren door aggressie bijvoorbeeld maar er komt uiteindelijk toch een compromis. Er zal een fonds gesticht worden, daar zal een grote hoeveelheid geld in komen ten behoeve van een soort Marshall plan voor de internationale communicatie. 

Het zuiden moet kiezen tussen het vasthouden aan de eigen voorwaarden of ingaan op dit aanbod met de berg geld. 

Het westen zegt ook steeds dat het zuiden de kwestie niet nodeloos moet politiseren, het is alleen maar een technisch probleem, met wat extra geld kan dat opgelost worden. 

En dit lukt... In 1980 gaat het UN project 'International Program for the Development of Communication' van start. Dit is eigenlijk hetzelfde als de situatie sinds 1961, weer een hulpverleningsprogramma. Maar in dit geval hebben alle landen zeggenschap over de besteding van het fonds. In de praktijk valt het natuurlijk vies tegen. Zo heeft de VS tot het eind van haar lidmaatschap van de UNESCO in 1984 $200000 bijgedragen. Nederland heeft f1,2 miljoen gestopt in 1 project, de omroep in Zimbabwe, maar dit kwam natuurlijk weer terug bij Philips. 

Ook het IPU programma werd niks. Geen geld. En de bestedingen nemen af. In 1990 was er $27 miljoen om telefoons aan te leggen in het UNDP programma, in 1995 $2 miljoen... Als er al geld komt, dan is dat altijd op westerse voorwaarden. 

Maar het probleem ligt niet alleen bij het westen ook de 3e wereld zelf: - Er heerst een ouderwets ontwikkelings idee. - Telefonie inkomsten worden gestopt in de gewone infrastructuur of men koopt er wapens van. - Politiek is het een probleem omdat de regimes er geen belang bij hebben als men geinformeerd is, dan wordt het land onbestuurbaar. - De besluitvorming over communicatieprojecten in kleine elites, zonder openbare consultatie, zonder rond te shoppen wordt er een idioot duur iets aangeschaft. 

Er is dus nog steeds een grote tegenstelling tussen het noorden en het zuiden. Er zijn twee scenario's voor de toekomst. 

De optimisten: Er zal een beetje convergentie komen, door de toenemende handel, de mogelijkheden van de nieuwe technologie.. 

De pessimsten: De verbeteringen zullen slecths gelden voor een paar landen, voor een boel landen totaal niet. De privatisering in de derde wereld brengt problmen met zich mee, men denkt in een absolute staat/markt dichotomie waarbij de boel volledig staat of volledig markt beheerst wordt. Als er wordt geinvesteerd worden de rurale gebieden verwaarloosd, de tarieven zullen duurder worden. En de investeringen worden door buitenlandse bedrijven gedaan, een nieuw soort van colonialisme. 

Een realistische oplossing:

-  Een grotere overdracht van kennis, kapitaal en techniek door het westen is onvermijdelijk. Daarbij moet men zich richten op de belangen van de ontvanger en niet op de donor. Het paarse beleid in NL biedt weinig hoop op dat gebied, het uitgangspunt is 'verlicht eigenbelang'. - In de relatie met het buitenland staan ontwikkeling en handelsbeleid altijd met elkaar in conflict. De belangen van de koopman en de dominee moeten in overeenstemming komen. - De tegenstellingen in de derde wereld veranderen niet als de derde wereld niet verandert. Men moet dus afstappen van de rigide staat-markt dichotomie bijvoorbeeld. - De derde wereld landen moeten onderling samenwerken. Wat de westerse diplomatie altijd zal doen is de landen tegen elkaar uitspelen om haar zin te krijgen.